Kısa cevap: Prompt (istem), bir yapay zeka modeline verdiğiniz talimat ve bağlamın tamamıdır. İyi bir istem beş parça içerir: rol (kim gibi davransın), bağlam (durum, veri), görev (tam olarak ne istiyorsunuz), biçim (uzunluk, yapı, dil) ve kısıtlar (ne yapmasın). Örnek eklemek ve adım adım düşünmesini istemek kaliteyi belirgin artırır. Aynı kurallar ChatGPT, Claude, Gemini ve lokal modellerde geçerlidir.
Prompt nedir?
Büyük dil modeli, verdiğiniz metnin devamını en olası biçimde üretir. "Prompt" bu metnin tamamıdır: sorunuz, eklediğiniz belge, önceki mesajlar ve uygulamanın arkada eklediği sistem talimatı. Model sizi tanımaz, niyetinizi okumaz; yalnızca yazdığınızı görür. Bu yüzden istem yazmak bir tür "brifing verme" becerisidir: iyi bir brifing alan stajyer iyi iş çıkarır, kötü brifing alan tahmin eder.
Prompt türleri
| Tür | Nedir | Örnek |
|---|---|---|
| Sistem istemi | Sohbetin tamamında geçerli kalıcı talimat | "Sen bir 3D baskı teknik destek uzmanısın. Türkçe, kısa ve madde madde yaz." |
| Kullanıcı istemi | Her mesajda verilen görev | "Bu baskıda köşeler kalkıyor, sebebi ne olabilir?" |
| Sıfır örnekli (zero-shot) | Örnek vermeden doğrudan görev | "Bu e-postayı resmî dile çevir." |
| Az örnekli (few-shot) | Birkaç girdi-çıktı örneğiyle görev | "Örnek 1: ... → ... Şimdi şunu yap: ..." |
| Düşünce zinciri | Adım adım akıl yürütmesini istemek | "Önce varsayımları listele, sonra hesapla, en sonda cevabı ver." |
| Yapılandırılmış çıktı | JSON, tablo gibi belirli biçim | "Sonucu şu alanlarla JSON olarak ver: ad, fiyat, stok." |
İyi promptun 7 kuralı
- Rol verin. "Deneyimli bir fen öğretmeni gibi" demek üslubu ve derinliği ayarlar.
- Bağlam verin. Kime, neden, hangi durumda. "7. sınıf öğrencilerine, 40 dakikalık derste, malzeme olarak yalnızca mBot var."
- Görevi tek ve net tutun. "Ders planı yaz" yerine "Hedef, giriş etkinliği, üç aşamalı uygulama ve değerlendirme sorularından oluşan ders planı yaz."
- Biçimi söyleyin. Uzunluk, yapı, dil: "En çok 300 kelime, başlıklı, Türkçe, teknik terimlerin parantez içinde İngilizcesi."
- Kısıt koyun. "Fiyat söyleme", "Kaynak gösteremediğin iddiayı yazma", "Uzun tire kullanma."
- Örnek ekleyin. Beğendiğiniz bir çıktıyı örnek olarak koyun; model biçimi ve tonu ondan alır.
- Adım adım isteyin. Hesap, karar ve analizlerde "önce düşün, sonra cevapla" isabeti artırır. Yeni modellerin çoğu bunu kendi yapar ama açıkça istemek zarar vermez.
Kopyalanabilir şablonlar
Genel görev şablonu
Rol: [kim gibi davranmalı]
Bağlam: [durum, hedef kitle, eldeki veri]
Görev: [tam olarak ne istiyorum]
Biçim: [uzunluk, yapı, dil]
Kısıtlar: [yapılmayacaklar]
Örnek: [varsa beğendiğim bir çıktı]Ürün açıklaması (e-ticaret)
Sen bir e-ticaret içerik editörüsün. Aşağıdaki teknik özelliklerden, 3D yazıcıya yeni başlayan
bir müşteriye hitap eden 120-150 kelimelik Türkçe ürün açıklaması yaz. İlk cümle faydayı söylesin,
ikinci paragraf üç teknik özelliği sade dille açıklasın. Fiyat ve kampanya yazma, abartılı sıfat kullanma.
Özellikler: [buraya yapıştır]Belge özeti
Aşağıdaki belgeyi, konuyu hiç bilmeyen bir yöneticiye anlatır gibi özetle: 5 madde, her madde tek cümle.
Sonuna "Karar gerektiren konular" başlığıyla en çok 3 madde ekle. Belgede olmayan bilgi ekleme.
Belge: [buraya yapıştır]Sistem istemi (lokal asistan)
Sen ROBOTEM'in iç destek asistanısın. Yalnızca Türkçe yaz. Kısa, madde madde cevap ver.
Emin olmadığın konuda "bilmiyorum, şu belgeye bakın" de; uydurma. Müşteri kişisel verisini asla tekrar yazma.Bu şablonları Open WebUI ya da LM Studio'da sistem istemi alanına koyarsanız her sohbette geçerli olur.
Sık hatalar
- Belirsiz görev: "Bunu düzelt." Neyi, neye göre? Model tahmin eder.
- Çelişen talimat: "Kısa yaz" ve "her ayrıntıyı anlat" aynı istemde.
- Bağlamsız soru: "Hangi filament iyi?" Hangi yazıcı, hangi parça, hangi bütçe?
- Tek seferde her şey: On görevlik istem yerine sıralı küçük istemler daha iyi sonuç verir.
- Kaynak istememe: Olgusal konularda "kaynak göster, emin değilsen söyle" demeden uydurma riski artar.
- İlk cevabı kabul etme: "Şu kısmı daha sade yaz", "iki alternatif daha ver" gibi takip istemleri asıl kaliteyi getirir.
Kodlama ajanlarına görev tarif etmek bu kuralların özel bir hâlidir; belirti, konum, beklenen davranış ve sınır eklemek gerekir. Onu kodlama ajanları için prompt yazma yazısında ayrıca anlattık.
Sık Sorulan Sorular
Prompt Türkçeye nasıl çevrilir?
En yaygın karşılık "istem"dir; "komut" ve "yönerge" de kullanılır. Bu yazıda istem ve prompt sözcüklerini aynı anlamda kullanıyoruz.
Sistem istemi ile kullanıcı istemi arasındaki fark nedir?
Sistem istemi, sohbetin tamamında geçerli kalıcı talimattır (rol, dil, üslup, yasaklar). Kullanıcı istemi her mesajda verdiğiniz görevdir. Uygulamalarda ve lokal arayüzlerde sistem istemi ayrı bir alandan ayarlanır.
Promptu İngilizce yazmak daha iyi sonuç verir mi?
Büyük bulut modellerinde fark küçüktür; Türkçe yazabilirsiniz. Küçük lokal modellerde İngilizce istem bazen daha isabetli olur; cevabı Türkçe istemek için istemde açıkça belirtin.
Prompt ne kadar uzun olmalı?
Gerektiği kadar. Bağlam, görev, biçim ve kısıtları içerecek ama tekrar ve süsleme barındırmayacak uzunlukta. Üç cümlelik iyi bir istem, bir sayfalık dağınık istemden daha iyi çalışır.
Model yanlış cevap verirse ne yapmalıyım?
Önce istemi düzeltin: eksik bağlam, belirsiz görev ya da çelişen talimat arayın. Örnek ekleyin, adım adım düşünmesini isteyin, kaynak gösterilmesini şart koşun. Yine de yanlışsa farklı model deneyin.
